Filistin’in hukuk zaferi

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), Filistin topraklarında işlenen suçlarda mahkemenin yetkili olduğuna karar verdi.

Kararı açalım:

İsrail'in Filistin topraklarında işlediği; insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırılar UCM savcıları tarafından soruşturulacak.

Önce Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin yargı yetkisine ve nasıl işlediğine bakalım:

Roma'da toplanan diplomatik konferans sonunda 17.7.1998 tarihinde kabul edilen Uluslararası Ceza Mahkemesi Statüsü ile kurulması öngörülen Mahkeme 18 yargıçtan oluşmaktadır.

Mahkemede, Hazırlık, Birinci Derece ve İstinaf olmak üzere üç bölüm bulunmaktadır. Ayrıca Savcılık ve yazmanlık vardır.

Kişiler bakımından yargı yetkisi gerçek kişileri (insanları) kapsamaktadır. Yaşı 18'in altında olanlarla tüzel kişileri (devlet, hükûmet gibi) yargılayamaz. Peki, İsrail nasıl yargılanacak? Ceza hukukunun "cezaların şahsiliği" ilkesi gereği devlet değil ama sorumluları, yöneticileri yargılanarak cezalandırılır.

Kimler cezalandırılır: Suçu bizzat işleyen, işlenmesini emreden, isteyen ya da özendiren, suçun işlenmesine yardımcı ya da ortak olan veya herhangi bir biçimde suçun işlenmesine ya da teşebbüsüne katılan, soykırım suçu ile ilgili olarak da bu suça doğrudan katılan ve toplum önünde alenen özendiren kişileri yargılama yetkisine sahiptir.

Devlet Başkanı, Hükûmet Başkanı ve Hükûmet üyesi olmak dahil resmi görevde olmak yargılanmalarına engel değildir. Mahkeme bunları da yargılama yetkisine sahip olduğu gibi, askeri lider ya da üst düzey yöneticilerin emir ya da otoritesi altındaki kişilerin, üstlerinin bilgisi dahilinde ya da bilgisi dahilinde olması gereken durumlarda, eğer üst gerekli ve makul engelleyici önlemler almadıysa, bu üstler de kişisel olarak cezai sorumlu tutulmaktadır.

Mahkeme yer bakımından belirli bir coğrafya ile sınırlı olmaksızın tüm evrende işlenecek suçları kapsar görünmektedir.

Süre bakımından, UCM Statüsünün yürürlüğe girdiği tarihten sonra işlenen tüm suçlar için yetkili olacaktır.

Yargı yetkisi nasıl kabul edilecektir; ya da Mahkeme hangi ülkeleri bağlar?

Yargı yetkisi iki yolla kabul edilir:

1- Statüye taraf olarak,

2- Statüye taraf olmadan Mahkemeye bildiride bulunarak belirli bir suç için Mahkemenin yetkisinin kabul edildiğini açıklayarak.

Statüye taraf olmayan bir devletin yurttaşı, statüye taraf bir ülke topraklarında suç işlemişse Mahkeme yetkilidir. İsrail statüye taraf değildir ama statüye taraf olan Filistin topraklarında suç işlediği için sorumlu ve yetkilileri yargılanabilecektir. 

Ayrıca ABD Başkanı, yetkililer, ilgili bakanlar, askeri liderler İsrail'in Filistin topraklarında işlediği suçlara yardım ve ortaklık ettiği, suça özendirdiği için cezai sorumlulukları mevcut olacaktır (madde,25/3).

Ancak, bir konu Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi önünde bulunduğu zaman eğer Güvenlik Konseyi, BM Antlaşmasının VII. Bölümü çerçevesinde, Mahkemeye soruşturma ve kovuşturma yapmamasını bir kararı ile isterse Mahkeme, 12 ay süresince işlemlerini askıya almak zorundadır.

Bilindiği gibi Güvenlik Konseyi kararlarını oybirliği ile almak durumundadır. Bu konuda oybirliğiyle karar çıkması zor gözüküyor.

Nihayetinde, uluslararası suçun her türlüsünü işlemiş ve işlemekte olan İsrail'in ve ona yardımda bulunan, teşvik eden ortaklarının Uluslararası Ceza Mahkemesi önüne çıkarılması ceza adaletinin en yücesi olacaktır.