İslâm’ın cimriliğe bakışı-I

"Cömertlik cennet ağaçlarından bir ağaçtır. Dalları dünyaya sarkıtılmıştır. Her kim onun bir dalına yapışırsa, o dal onu çeker cennete götürür."(Hadis-i şerif). 

"Olgun bir müslümana yakışan, elinde yeterli serveti olmasa dahi, kanaat edip haris olmamak, servete sahip olduğu zaman da başkalarını kendine tercih edip hayır yapmak ve böylece cimrilikten sakınmaktır." (Prof. Dr. Haydar Baş, Mektubat, s.307). 

Cimri kelimesi sözlükte, "hasis, parasını hiçbir şekilde harcamak istemeyen, nekes, eli sıkı ve pinti" gibi anlamlara gelmekte olup Farsçadan Türkçemize geçmiş bir kelimedir. 

Kur'ân ve Sünnet'te, genellikle "buhl" ve "şuh" kelimeleriyle ifade edilmektedir. (Rağıb el-İsfahanî, Müfredat, Beyrut 1992, s.109; 446).

Cimrilik yapan kişiye "bahîl" denir. Bahîl; malı elinde tutmaktan zevk alan kişiye denmiştir. 

Cimrilik terim olarak, "harcanması gereken malı sarf etmekten kaçınmak, para ve malı çok sevdiğinden dolayı, başkasına bir şey vermekten çekinmek" şeklinde tarif edilmektedir. Gazâlî'ye göre, Allah'ın verdiği malı, yaratılış gayesi için harcamaktan kaçınarak elde tutmak cimrilik; yaratılış gayesinin dışında kullanmak israf; yaratılış gayesine uygun olarak harcamak da cömertlik tir. (Gazâlî, İhyâ-u Ulûmiddin, Beyrut, III, 63).

Kur'ân'da cimrilik, Allah'ın insana verdiği mal ve parayı biriktirip, Allah'ın emrettiği şekilde infak etmemek anlamında kullanılmaktadır ve cimrilikle ilgili birçok ayet geçmektedir. Bu âyet-i kerimelerde gerek cimrilik ve cimriler hakkında, gerekse cimrilerin akıbeti hakkında bilgiler verilmektedir: 

"Allah'ın kereminden kendilerine verdiklerini (infakta) cimrilik edenler, sanmasınlar ki o, kendileri için hayırlıdır; tersine bu onlar için pek fenadır. Cimrilik ettikleri şeyler, kıyamet gününde boyunlarına dolanacaktır." (Âl-i İmran, 180).

"Arkadan çekiştirmeyi, yüze karşı eğlenmeyi ve başkalarını ayıplamayı ve servet biriktirip onu saymayı âdet edinenlere yazıklar olsun." (Hümeze, 1, 2).

"Altın ve gümüşü yığıp da onları Allah yolunda harcamayanlara hemen acıklı bir azabı müjdele." (Tevbe, 34).

"Nefisler cimriliğe eğilimli yaratılmıştır. (İnsanın mayasında cimrilik vardır.)" (Nisa, 128).

"Şeytan sizi fakir olacaksınız diye korkutur, (fakir olursunuz diyerek sadaka vermenize engel olur.) sizi cimriliğe ve çirkin şeylere teşvik eder. Allah ise kendi katından bir af ve lütuf vaad eder. Allah'ın ihsanı geniştir, her şeyi hakkıyla bilir." (Bakara, 268). 

Maldan verilen zekât ve sadaka malı eksiltmez, bereketlendirir. Çünkü sadaka, malın manevî pisliklerini temizler, onu helâl ve temiz yapar. 

Cimri, malının kendisini ölümsüz kılacağını sanmaktadır. "O, malının kendisini ebedi yaşatacağını sanır." (Hümeze, 3).

İnsan, mal sevgisiyle büyük bir hırs içinde mal toplayıp biriktirmeye çalışır. Ayrıca biriktirdiği malın, kendisine her şeyi yapma gücü vereceğini zanneder. Böylece ölümün kendisine gelmeyeceğini ve mal varlığından dolayı ebediyen hayatta kalacağını zannetmekte, ölümden sonrasını hiç düşünmemektedir. Hâlbuki mal, mülk ve servet hepsi geçicidir. Ecel gelip de ruhu bedeninden çıktığı zaman büyük bir hırsla biriktirdiği malı ve serveti geride kalacak, şayet bu mal ve serveti Allah yolunda infak etmemişse kendisini cehennemde azap çekmekten kurtaramayacaktır.