Covid-19 ile ilgili yaşadıklarımız ve önerilerim -6-

(...dünden devam)

6. Covid 19 enfeksiyonuna bağlı ağır klinik bulgularla hastanede ve özellikle Yoğun Bakım Ünitesi (YBÜ)'nde uzun süre kalan hastalarda sadece solunum ve fiziksel fonksiyon özürlü ve engelliliği değil psikolojik ve mental sorunlar olarak kaygı, depresyon, deliryum, hafıza kaybı gibi sorunlar ortaya çıkabilir. (9-10)

Bu hastalarda sadece ilaç tedavisi ile enfeksiyonu tedavi etmek yeterli olmayacaktır. Bu hastalara solunum, dolaşım ve hareket sistemi dışında psikososyal destek tedavilerine ihtiyaç vardır. Burada psikiyatr ve psikologların da devreye girmesi gerekir. 

7. Covid-19 enfeksiyonu nedeni ile hastanede tedavi gören hastalarda sadece klinik ateş, öksürük, nefes darlığı ve laboratuvar bulgularına (CRP, kan sayımı, karaciğer enzimleri ve üre, kreatin) bakarak taburcu edilmesi ve iyileşen hasta olarak sunmak doğru değildir. (6-11)  

Bu hastalara başta solunum sistemi olmak üzere kalp dolaşım sistemi, merkezi sinir sistemi, hareket sistemi ve psikososyal yönden değerlendirilmesi buna göre kısa, orta ve uzun vadede bu sistemler yönünden başta Göğüs Hastalıkları, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Kardiyoloji ve Psikiyatri uzmanları tarafından değerlendirmesi uygun olacaktır. (6-11)  

Bu hastalara bu uzmanlar kurulunun başlangıç, erken, orta ve uzun vadeli neler yapılabileceği her hastaya özgü biçimde planlanmalıdır.

8. Hastaların sadece klinik ve laboratuvar bulgularına bakarak hastaneden hızla taburcu edilmeleri iki önemli tehlikeyi meydana getirebilir.

Bunlardan birincisi hastanın halen bulaştırıcı safhada olması nedeni ile ailenin yeterli izolasyon yapamaması durumunda (hangimizin evinde özel banyo, tuvalet ve mutfak durumu mevcut? Bütün ailenin ve temasta olan kişilerin enfekte olması tehlikesi) aile üyelerinin bulaştırıcı dönemde evine taburcu edilen hastayla yakın temastan dolayı hastalanması ve etrafa bulaştırma riski. Ailenin taburcu olan hastayı 1-2 ay izolasyonunu kesinlikle sağlanması gerekir.

İkincisi ise hastanede ve yoğun bakım ünitesinde uzun süre kalan ve çıkan hastalarda solunum, kalp dolaşım, hareket sistemi ve merkezi sinir sistemi ve psikososyal yönden özürlü ve engelli çıkan hastaya bakmak zorunda olan aile üyelerinin hastanın sorunları ile baş etme zorluğudur. (6-11)

Bu hastalara koruyucu ekipmanlarla evde sağlık hizmeti verilmelidir. Ancak 15-20 günden uzun süre hastanede yatan ve özellikle YBÜ tedavisinde kalan hastalarda kısa, orta ve uzun vadeli bir rehabilitasyon tedavisi uygulanmasının hastanın sadece enfeksiyonu yenmesi dışında fonksiyonel olarak aktif olarak hayata dönmelerini sağlayabileceğini hastamın bu ağır enfeksiyon sonrası yapılan FTR uygulamalarına verdiği hızlı iyi gelişmelerden sonra söyleyebilirim. (6-11)

Hastalığı ağır geçiren hastalarda rehabilitasyona cevap olarak ilk 2 ayda hızlı, sonraki 4 ayda yavaş bir gelişme ile %70-80 oranında bir düzelme bekleyebilirsiniz. (Devam edecek…)

KAYNAKLAR:

6- Brugliera, L. Spina ,A.Castellazi,P. Et all. Reahabilitaion of covid 19 patients. J. Rehab. Med. Apr.14.2020 epub 14 apr 2020

9- Mikkelsen, ME.Shull,WH.Biester ,RC et all. Cognitive, mood and quality of life impairments in a select population of ARDS  survivors. Respirology,2009 jan.14(1)76-82.

10- Marra,A. Pondharipande PP. Girard TD. Co-occurence of post intensive care syndrome problems among 406 survivors of criticall illness Crit. Care Med.2018 sep 46(19)1393-1401

11- Spruit, M. Holland,A E. Troosters, T. Covid-19 and Rehabilitation. European Respiratory Society Apr 3 2020