Orman kuruluşlarından karışık meşcereler (1)

Değişik yaşlı saf meşcerelerin (seçme orman meşcerelerinin) ilk kuruluş aşamasında tür, yaş ve çap karışıklığı yoktur. Bazı ağaçlar amaç çapına ulaşıncaya kadar, meşcerede ağaçlar arasında yaş farklılığı da olmaz. Ancak, ağaçlar arasında büyük bir çap farklılığı olur ve meşcerede amaç çapına kadar her çaptan ağaç bulunur. Amaç çapını aşan ağaçlar, meşcereden çıkarılmaya başlandıktan sonra, meşcerede ağaçlar arasında yaş farklılığı da oluşmaya başlar. Seçme ormanın bundan sonraki aşamasında, zamanla meşcerede her çaptan ve yaştan ağaç oluşur. Dolayısıyla seçme ormanda bir çap ve yaş karışıklığı vardır. Bu karışıklığın içine birden fazla türün karışmasıyla da karışık meşcereler ortaya çıkar. 

Bir karışık meşcerenin oluşması için, meşcerenin birden fazla türe benzer yaşama olanakları sağlaması gerekir. Meşcere yalnız bir türe daha fazla yaşama olanağı sağlarsa, meşcerede o tür yaygınlaşır ve o türden saf bir meşcere oluşur. Bir karışık meşcerenin her yaştan ağaca yaşama olanağı sağlaması için de ortamın verimli olması ve bu ağaçların da baskıya dayanması gerekmektedir. Karışık meşcereler çok karmaşık bir yapıya sahip olduğu için, hektardaki verimlerini ve gelişim miktarlarını meşcerelerin parametrelerine (yaş, boy, ağaç sayısı, orta çap, göğüs yüzeyi, hacım, şekil katsayı gibi) bağlı olarak, ortalama değerler halinde ortaya koymak bugüne kadar pek mümkün olmamıştır. Yine de bu parametrelere bağlı olarak, türler ve meşcere katmanları için ayrı ayrı hektardaki verim ve gelişim miktarlarının tahmini yoluna gidilmeye çalışıldığı görülmektedir. 

Karışık meşcerelerde tür ve yaşların çok değişik oranlarda olması nedeniyle, karşımıza sonsuz sayıda karışık meşcere çıkmaktadır. Yine de bu karışık meşcere kuruluşları çap ve boy dağılımlarına göre; bir katlı ve aynı yaşlı karışık meşcereler, çok katlı karışık meşcereler ve düşey kapalı karışık meşcereler olarak gruplandırılabilmektedir. Çok katlı karışık meşcerelerde, ağaçların tepeleri alt alta birkaç katman (kat, tabaka) oluşturmaktadır. Bir karışık meşcerede, hektardaki göğüs yüzeyi veya hacım oranları %10'nun üzerinde olan türler karışıklığı oluşturmuş sayılır. Bu oranın altında meşcerede bulunan diğer türler dikkate alınmazlar. Bunlar, söz konusu oranın üzerinde bulunan bir türe ait sayılırlar. 

Tek katlı aynı yaşlı karışık meşcerelerde tek katlılık özelliği, meşceredeki türlerin ancak aynı boylanma özelliğine sahip olması ile sürdürülebilir. Halbuki, hiçbir türün boy gelişmesi birbirinin aynı olamaz. Bu nedenle tek katlılık, uzun süre devam edemez. Türlerin boy gelişmesi ne kadar birbirine yakın ise, tek katlılık da o kadar uzun bir süre devam edebilir. Bu durum ancak, az çok benzer bir boy gelişmesi gösteren ışık ağaçlarının veya gölge ağaçlarının kendi aralarında karışıklık oluşturması ile kısmen mümkün olabilmektedir. Bu meşcereler yine de ileri yaşlarda iki veya çok katlı meşcerelere dönüşürler. Işık ve gölge ağaçlarından oluşturulan tek katlı aynı yaşlı meşcerelerde, başlangıçta hızlı büyüyen ışık ağaçları üst tabakaya geçmelerine karşın, önceleri yavaş büyüyen gölge ağaçları ileri yaşlarda hızlı büyüyerek, ışık ağaçlarının boyuna varıp, meşcerenin yaşlılık döneminde tek tabakalı bir kuruluş yapabilirler (sarıçam+göknar meşcereleri gibi). Seyrek bir meşcerenin altına farklı yaşta gölge ağaçlarından bir gençlik getirilip, iki faklı yaşta ve iki katlı bir meşcere oluşturulsa, ileri yaşlarda gölge ağaçlarının daha hızlı büyümeleri sonucu, meşcerenin yaşlılık döneminde iki farklı yaşta ve tek tabakalı bir meşcere oluşabilir. Ormanlarımızda bu tip meşcerelerle her zaman karşılaşılabilir. 

Aynı yaşlı tek tabakalı karışık meşcerelerde türlerin boy gelişmeleri, bunların aynı yaşlı saf meşcerelerinde gösterdikleri boy gelişmelerinden daha düşük kalmaktadır. Çünkü böyle meşcerelerde, yetişme ortamı hiçbir türe optimum yaşama olanağı sağlamaz. Zaten yetişme ortamı meşceredeki türlerden birine optimum yaşama olanağı sağlasa, meşcere aynı yaşlı tek tabakalı duruma dönüşür. Bu tip meşcerelerde, meşcere sıklığı arttığı oranda da boy gelişmesinde bir gerileme görülür. Örneğin Doğu Karadeniz bölgesindeki kayın+ladin tek katlı aynı yaşlı karışık meşcerelerinde bu durumlarla sık sık karşılaşılmaktadır. Böyle meşcerelerde, aynı yaşlı tek tabakalı saf meşcerelerin verimlerinin saptanmasında kullanılan hasılat tabloları kullanılamaz.