Nubar Paşa'nın Kilikya siyaseti

Rusların, I. Petro'dan beri en büyük idealleri, Boğazlar ve Anadolu üzerinden Akdeniz'e inmektir. İngiltere, Üçlü Anlaşma gurubunu kurarken Rusya'ya İstanbul ve Boğazları teklif etmiştir. Rusya bu tarihi istekleri gerçekleştirebilmek için İngiltere'ye evet demiştir.Rusya, İstanbul ve Boğazların, kendisine verilmesi için İngiltere ve Fransa ile ayrı ayrı antlaşma imzalamak ister. İngiltere savaş sonunda yapılacak anlaşmalarda imza altına alınmasını isterken, Rusya'nın aşırı baskısı karşısında imzalamak zorunda kalmıştır. Fransa, Akdeniz'deki çıkarlarını Rusya ile paylaşmamak için, anlaşma imzalamaya karşı çıkar. Sazonof'un aşırı direnmesi karşısında 9 Nisan 1915'de antlaşmayı imzalamak zorunda kalır.Rusya, İstanbul ve Boğazları almak için, Fransa'nın, Osmanlı topraklarının paylaşımı ile ilgili tasarılarda Kilikya ve Suriye'yi almasına evet der. Ama İstanbul ve Boğazlar konusunu bir antlaşma ile işi sağlama bağladıktan sonra Kilikya'daki Ermenilerin koruyuculuğuna soyunarak Anadolu'yu da almak ister. Yani sözün kısası Kilikya ve Anadolu topraklarını Fransa ile paylaşmak istemiyordu. Sazonof bu nedenle, Ermeni liderleri vasıtası ile Paris ve Londra'da Kilikya politikasını başlatır. Fransa'ya karşı kullanmak üzere Dr. Zavrief ve Nubar Paşa'yı Paris ve Londra'ya gönderir. 17 Nisan 1915 tarihinde Londra ve Paris Rus Büyük elçiliklerine, Ermeni liderlerinin büyük bir gizlilik içerisine çalışmalarının desteklenmesini ister.Paris Büyük elçisi İzvolski, Zagrief ve Nubar Paşanın çalışmaları ile ilgili bilgileri Sazonof'a 14 Haziran 1915 tarihinde teller: "Zagrief ve Nubar Paşa, Fransa devlet adamlarına ve gazetecilere Kilikya sorununu ve Ermeni isteklerini anlattıklarını ve aydınlattıklarını söylediler. Fransa Dışişlerinde yalnız Suriye değil, Toroslar'a kadar uzanmak üzere bütün Kilikya'ya egemen olmak istiyorlarsa da bir çok nüfuzlu kişiler yavaş yavaş kendilerine gösterilen kanıtlar karşısında güya Rusya, Fransa ve İngiltere devletlerinin himayesi altında Adana ve Mersin kentlerini de içine alan Muhtar bir Ermenistan kurulması düşüncesine yanaşmakta imişler. Nubar Paşa, Delkase'ye Fransa'nın bütün Kilikya'yı almasını ancak yukarıda anılan bölgeyi Ermenilere bırakmasını önermiştir. Üç devletin himayesinde muhtar bir Kürdistan kurulması da önerilmiştir.Nubar Paşa daha sonra Londra'ya gider. Olumlu gelişmeleri Rus Büyükelçisi Bekendorf'a anlatır. Benkendorf aynı gün 25 Temmuz 1915'de Nubar Paşa'nın anlattıklarını Sazonof'a teller: "Ermeni Katogikosunun programında Kilikya ile beraber Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Harput ve Sivas vilayetlerinde Ermeni muhtariyeti kurulması ve bunun üçlü anlaşma devletlerinin himayesi altında yansızlaştırılması. Nubar Paşa dedi ki bu program Rusya'nın ekonomik ve manevi menfaatlerine uyacağı gibi Osmanlı Asya'sının paylaşılmasından sakınılmayacağı için İngiltere ve Fransa'da da iyi karşılanabilir."Sazonof, 30 temmuzda Benkendorf' karşılık verir: "Sultanın tabiiyeti ve Rusya, Fransa'dan İngiltere'den mürekkep bir himaye altında bir Ermenistan muhtariyeti teşkili yalnız Rusya'nın değil hatta müttefiklerinin dahi Türkiye Ermenileri hakkında eski zamanlardan beri mevcut olan hayırhayane tarz-ı hareketlerinin bir inkişaf-ı tabiisidir."Rusya takip ettiği bu siyasa ile, Fransa'nın Kilikya'ya yerleşmesini Ermeniler vasıtası ile önlemiş oldu.