Ülke acayip zengin lakin halkı çok fakir!

Birleşmiş Milletlere (BM) göre, el değmemiş yaklaşık 24 trilyon dolarlık zengin yer altı rezervine sahip ülkede gümüş, bakır, kobalt, altın, koltan ve elmas, çıkarılan onlarca kıymetli madenden sadece bazıları olarak öne çıkıyor. KDC, 5G teknolojisinin yanı sıra pille çalışan elektronik gereçlerde ve elektrikli araçların pillerinde kullanılan madenlerin üretiminde ve rezervinde dünya lideri olarak biliniyor. Ülkenin çıkarılmayı bekleyen petrol rezervleri için de çok uluslu enerji şirketleri şimdiden sıraya girmiş durumda.

Açlık Endeksi'nde en dipte

Küresel Açlık Endeksi'nde 121 ülke arasında 118. sırada yer alan KDC halkı, çok uluslu şirketler, kaçakçılığa göz yuman komşu ülkeler ve bunların uzantısı olmakla suçlanan silahlı gruplardan ötürü servetinden yoksun bir halde yaşam mücadelesi veriyor. KDC hükümeti, onlarca silahlı grupla barış müzakerelerine devam ederken, özellikle komşusu Ruanda'yı bazı hareketlere doğrudan destek vermekle suçluyor. Öte yandan 2023 sonunda cumhurbaşkanlığı seçiminin yapılacak olması ve eski Cumhurbaşkanı Joseph Kabila'nın tekrar aday olup olmayacağı ülkedeki siyasi gerginliği daha da artırıyor.

BM barış gücü her yıl 1 milyar dolar harcıyor

Birinci ve İkinci Kongo Savaşı'ndan sonra komşu ülkelerin sık sık iç işlerine karıştığı ve çatışmalara yol açtığı ülke, son olarak güvenlik arayışıyla Doğu Afrika Topluluğuna (EAC) katılarak komşu ülkelerin şemsiyesi altına girdi. Tesla'dan BMW'ye, Apple'dan Samsung'a onlarca teknoloji devi, bataryalarda kullanılan madenlere talebin artmasından ötürü bu ülkeden çıkacak madenlere gözünü dikmiş durumda. İrili ufaklı onlarca silahlı grubun kol gezdiği KDC'de bu grupların bazıları etnik, bazıları ise siyasi motivasyonlarla etrafına kolayca asker toplayabiliyor. BM'nin en büyük ve uzun süreli barış gücü olan MONUSCO'da şu anda yaklaşık 20 bin asker görev yapıyor ve BM'ye yıllık maliyeti 1 milyar dolardan fazla.

Kaçakçılık had safhada

BM Güvenlik Konseyi'nin KDC uzmanlarınca 2020 ve 2021'de hazırlanan raporlar, maden kaçakçılığının boyutunu gözler önüne sererken, kendi rezervi olmayan komşu ülkelerin bu maden ihracından elde ettikleri gelirlere de işaret ediyor. Madenlerin çıkış yerlerinin belli olması için taşıması gereken sertifikalar olmadan aracı tüccarlara, oradan da sınırdan diğer ülkelere taşınıyor.

Koltan ve kobalt üretiminde dünya lideri

Koltan (kolumbit-tantalit), içerdiği mineraller sayesinde işlem gördükten sonra şarj cihazlarının vazgeçilmez parçalarından birini oluşturuyor. Dünyadaki koltan üretiminin yaklaşık yüzde 80'ini tek başına yapan KDC'de hükümetin kontrolünün zayıf olmasından ötürü bu maden, çoğunlukla isyancı grupların eliyle küçük tüccarlara, buradan da tüm dünyaya taşıyacak aracı şirketlere aktarılıyor. Ülkenin bütün doğu hattında bulunan bu maden, sıklıkla teknoloji kullanmadan elle çıkarılıyor. Elektrikli araçlarda ve diğer elektronik aletlerdeki lityum-iyon bataryalarda kullanılan kobalt madeninin yüzde 70'inden fazlası da KDC'de üretiliyor. ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezine göre KDC, 2021'de dünyadaki 170 bin tonluk kobalt üretiminin 120 binini tek başına yaptı. Bu ülkeyi 7 bin 600 tonla Rusya ve 5 bin 600 tonla Avustralya izledi. Bakırla birlikte çıkarılan kobalt madeni, daha çok ülkenin güneyinde ve çatışmaların daha az olduğu bölgede bulunuyor. Hükümetin üretim ve satışını merkezileştirmeye çalıştığı kobalt madeni, büyük şirketlerin çalışma koşullarından ötürü sık sık başını ağrıtıyor.

Madenler Çin'e emanet!

Ülkedeki en büyük bakır ve kobalt üreticisi olan ve 2009'da kurulan Tenke Fungurume Madencilik şirketinin çoğunluk hissesi, ABD'li Phelps Dodge'da iken zaman içinde parça parça Çin'e geçti.
Çinli Molybdenum grubu, son hisse satın alımını ABD Başkanı Joe Biden'ın oğlu Hunter Biden'ın ortağı olduğu Çin merkezli BHR gruptan satın aldı. KDC'nin madenleri işletmek için kurduğu Gecamines, şu anda yüzde 20 hisseye sahip iken, Çinli Molybdenum bu şirket hisselerinin yüzde 80'inine sahip. Tenke Fungurume Madencilik, 2021'de tek başına 209 bin ton bakır, 18 bin 500 ton kobalt üretimi yaptı. İş için bu ülkeye gelen Çin vatandaşları, doğuda sık sık yerel halkın ve isyancıların saldırılarına uğruyor. AA