Yazı Dizisi: Ali Rıza Bayzan Amerika İslam Dünyasından ne istiyor' (8) "Amerikan Misyoner Örgütleri'nin Türkiye'deki Faaliyetleri".
21.10.2002 00:00:00
Yazı Dizisi: Ali Rıza Bayzan hazırlayan: ali rıza bayzan / www.bayzan.net/ arbayzan@hotmail.com
Amerika İslam Dünyasından ne istiyor? (8) "Amerikan Misyoner Örgütleri'nin Türkiye'deki Faaliyetleri"
1928 yılında Bursa Amerikan Kız Koleji'nde Müslüman kızların Hıristiyanlaştırılma-sının ortaya çıkarılmasından sonra bu okul da Atatürk'ün emriyle kapatılmış; ve misyonerlerin propaganda koşulları çok güçleştirilmiştir.
Misyoner kaynaklarında Türkiye'deki 1923-1961 yılları arasındaki dönem, kendi faaliyetleri açısından karanlık dönem olarak adlandırılır. 1961'den sonraki yıllarda misyonerlik faaliyetleri yeniden canlanmış, bilhassa 1980'li yıllarda çok sayıda Protestan misyoner Türkiye'ye gelerek, Hıristiyanlık propagandası yapmaya başlamışlardır.
Osmanlı Türkiyesi'nde daha çok Ermeni, Bulgar ve Rumları protestanlaştırmak ve Osmanlı'ya karşı kullanmak için uğraşan Amerikan Misyoner Örgütler Cumhuriyet Türkiyesi'nde de özellikle Süryaniler, Kürtler, Aleviler, Lazlar ve Yezidiler üzerinde çalışmaktadırlar.
Misyoner Örgütlerin azınlık sevdası
Amerika'nın İslam dünyasına yönelik politikasında Misyoner Örgütlerin faaliyetlerinin de önemli bir yeri vardır. Amerikan kökenli Misyoner Örgütler, yalnızca Hıristiyanlık propagandası yapmakla yetinmemekte, kendi ülkelerinin dış politikaları uyumlu bir biçimde özellikle etnik farklılıkları derinleştirmek ve yapay azınlıklar yaratmak için uğraşmaktadır. Sözü dolaylandırmaya gerek yok; Osmanlı Türkiyesi'nde daha çok Ermeni, Bulgar ve Rumları protestanlaştırmak ve Osmanlı'ya karşı kullanmak için uğraşan Amerikan Misyoner Örgütler Cumhuriyet Türkiyesi'nde de özellikle Süryaniler, Kürtler, Aleviler, Lazlar ve Yezidiler üzerinde çalışmaktadırlar.
Amerikalı misyonerler "American Board of Commissioners for Foreign Missions" adlı örgüte bağlı iki misyonerin 1820'de İzmir'e ayak basmalarıyla birlikte Anadolu topraklarında görülmeye başlanmıştır.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'deki Protestan propagandanın başını sonradan isim değişikliğine uğramış olsa da ABCFM'dir. Amerikan misyoner örgütler XIX. yüzyılın başlarında dünyayı kendi aralarında paylaşmıştır.
Başta Anadolu olmak üzere Ortadoğu, "American Board of Commissioners for Foreign Mission"ın (kısa adıyla ABCFM) payına düşmüştür.(1)
Kalvinci geleneği dayanan ABCFM, "American Congregational Kilise" tarafından 1810 yılında Boston'da kurulmuştur.
İstanbul'daki ilk Protestan Kilisesi, 1846'da açılmıştır. 1850'de ise İngilizlerin baskısı sonucu Padişah'ın fermanı ile Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Protestanlar bağımsız millet statüsünü almışlardır. Şimdiki Protestan Ermeni kiliseleri bu dönemlerin ürünüdür.(2)
Okulların yanı sıra hastaneler ve basın-yayın misyoner faaliyetin diğer iki önemli alanıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nda Protestan misyonerlerin gayr-i müslim azınlıkların etnik ayrılıkçılık hareketlerinde önemli etkileri olmuştur. Gittikleri yerlerde bulunan azınlıkların dillerini öğrenmişler, o dillerin gramerini tespit edip, o dillerde yayın yapmışlardır. İncil'i onların dillerine çevirmişler, hem onların dillerinde hem de İngilizce veren okullar açmışlar, okullarında o toplulukların ayrılıkçı liderlerini yetiştirmişlerdir. Bunlardan Ermeniler ve Bulgarlar(3) en önde gelenleri oluşturuyorlardı.
Çeşitli tarihlerde bölgeye gönderilen misyonerlerin görevlerini tanımlanırken, "Rumlara", "Ermenilere", "Musevilere", "Bulgarlara" gönderilen Misyoner deyiminin kullandığı görülmektedir."(4)
Anadolu'daki protestanlık propagandasına, 1870'ten itibaren "Board of Foreign Missions of the Presbyterian Church'de (BFMPC)" de katılmıştır.(5)
1913 yılından sonra iki yeni misyoner örgüt daha devreye girmiştir. Bu örgütler, çalışmalarına Tepebaşı'nda başlayan ve basın-yayın, spor ve eğitim alanlarında faaliyet gösteren Hıristiyan Genç Erkekler Cemiyeti (Young Men's Christian Association-YMCA) ve aynı bünyede çalışan Hıristiyan Genç Kadınlar Cemiyeti (Young Women's Christian Association-YWCA)'dir.(6)
Bu misyon grupları yayınladıkları dergilerle, dil kurslarıyla ve spor aktiviteleriyle, özellikle gençler üzerinde çalışma yapmışlardır.
Hıristiyan Genç Erkekler Cemiyeti'nin Türkiye'deki faaliyetleri
YMCA, Robert Koleji'nin himayesinde Türkiye'ye girmiştir. Genel sekreteri Wishard'ın 1891-2 öğretim yılında okulu ziyaretiyle birlikte YMCA'nın Robert Koleji kolu kurulmuş ve faaliyete geçmiştir. Cemiyetin başkanının kolejin öğretmenlerinden birisi oluyordu. Cemiyetin kolej örgütlenmesi ırk esasına dayanıyordu. Ermeni, Rum, Bulgar ve İngilizlerden oluşan dört grup oluşturulmuştu. Her grup kendi içinde ayda üç kez toplanmakta, ayda bir kez de bütün gruplar bir araya gelmekte idi. Kolejdeki protestanlık propagandası 1891'den itibaren YMCA aracılığı ile yürütülmüştür.(7)
YMCA ile ilgili olarak şunu da kaydedelim: "YMCA'nın İstanbul, Beyoğlu ve Çarşıkapı'da bulunan şubelerinde yüzücülük, voleybol, basketbol, atletizm, futbol, tenis gibi spor dallarında faaliyet gösteriliyordu. YMCA 1939 yılında bu faaliyetlerine ara verdi ve bir süre sonra "Amerikan Lisan ve Ticaret Dershanesi" adı altında çalışmalarına yeniden başladı. Bu kurum bugün ise, "Amerikan Lisan ve Sanat Kursu" adıyla çalışmalarına devam etmektedir.(8) Söz konusu kursun internette bir de web sitesi yer almaktadır. "Amerikan Lisan ve Sanat Kursu"nun YMCA ile şimdiki ilişkisi hakkında Okul Kurucusu ve Genel Müdür olan Oya Aşlak'a e-mail gönderdiysek de herhangi bir cevap alamadık. İnternette "Amerikan Lisan ve Sanat Kursu" hakkında yaptığımız bir taramada kursun medyada epeyce yer bulduğunu da gördük.(9)
Misyonerlikkarşısında Atatürk
I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sonrası Türkiye'de misyonerlik faaliyetlerinin bir durgunluk içerisine girmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında misyoner okullarının büyük bir kısmı kapanmış, misyonerler uygun bir "çalışma zemini" bulamadıkları için ülkelerine geri dönmüşlerdir.
Bu durum Protestanlar için de önemli ölçüde geçerli olmuştur. Cumhuriyet'in ilanından sonra Atatürk'ün kesin tavrı sayesinde Türkiye'de, Protestan propagandanın hızı neredeyse tümüyle kesilmiştir. Ancak bu dönemde yine de tekil propaganda faaliyetlerine rastlanmıştır.
1928 yılında Bursa Amerikan Kız Koleji'nde Müslüman kızların Hıristiyanlaştırılmasının ortaya çıkarılmasından sonra bu okul da Atatürk'ün emriyle kapatılmış(10) ve misyonerlerin propaganda koşulları çok güçleştirilmiştir.
Misyoner kaynaklarında Türkiye'deki 1923-1961 yılları arasındaki dönem kendi faaliyetleri açısından karanlık dönem olarak adlandırılır.
1961'den sonraki yıllarda misyonerlik faaliyetleri yeniden canlanmış, bilhassa 1980'li yıllarda çok sayıda Protestan misyoner Türkiye'ye gelerek, Hıristiyanlık propagandası yapmaya başlamışlardır.
Özal iktidarı, misyoner örgütler için dönüm noktası oldu
1980'li yıllardan itibaren ama daha çok Özal iktidarından sonra misyoner örgütler Türkiye'de olağanüstü bir propaganda süreci başlatmışlardır.
Mission Handbook'a göre bugün Türkiye'de 14 Amerikan misyonerlik kuruluşuna bağlı 45'i Amerikan, 9'u Türk vatandaşı olmak üzere, toplam 54 Protestan misyoneri faaliyet göstermektedir.
Eski adı American Board of Commissioners for Foreign Mission olan "United Church Board" hariç, Türkiye'de faaliyet gösteren Amerikan misyonerlik kuruluşlarının tamamı 1960'dan itibaren ülkemize gelmeye başlamışlardır.
Avrupalı ve diğer ülkelerden gelen Protestan veya diğer mezheplerden olan misyonerler bu rakamlara dahil değildir.
Geçen yüzyılda açıldığı halde Cumhuriyet döneminde kapatılmış Amerikan Protestan misyonerliğine bağlı eğitim kurumlarının bir kısmı Sağlık ve Eğitim Vakfı (SEV) tarafından yeniden açılmaktadır.(11) 1847 yılında Gaziantep'te kurulan Amerikan Koleji özel bir hemşirelik okulu olarak 1995 yılında yeniden açılmıştır.(12)
Patrick Johnstone tarafından hazırlanmış olan "Operation World" isimli esere göre, Türkiye'de başta Foreign Protestants ve Minority Indig Groups olmak üzere, bilhassa dört Protestan kilisesi faaliyet göstermektedir. Kendi kaynaklarına göre bunlardan birincisinin 32 cemaat halinde 3.500, ikincisinin 17 cemaat halinde 950 ve diğerlerinin de 4 cemaat halinde 520 üyesi vardır. Diğer bir söyleyişle, toplam dört ayrı örgüte bağlı 53 cemaat halinde 4.970 üye ve 12.564 kayıtsız sempatizanları vardır.
Bunların yanı sıra, Ankara ve İstanbul'da TEE (Theological Education by Extension) programları ve yine İstanbul'da bir İncil okulu başlatılmıştır.
Yeni Protestan kiliseleri açılmaktadır. Bu zamana kadar daha az ulaşılabilmiş Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde de faaliyetler hızlandırılmıştır. Kürtler, Aleviler ve Lazlar öncelikli olarak hedefledikleri topluluklardır. Bu durum misyonerlik faaliyetlerinin millî güvenlik açısından da bir risk oluşturduğunun somut bir göstergesidir.(13)
Misyonerlerin kendi kaynaklarından aktardığımız bu rakamların 1995 yılına kadar gelişmeleri kapsadığını da belirtelim. 1999-2000 tarihleri Milenyum ve İnanç Turizmi bahaneleri ile misyoner örgütlerin faaliyetlerinde tam bir patlama yaşanmıştır.
Osmanlı'dan günümüze "İnternational Congregations" örgütünün misyonerleri
Yukarıda sözünü ettiğimiz ABCFM ve BFMPC'nin de içinde bulunduğu "International Congregations" Osmanlı topraklarına misyonerlerini göndermeye başladığı ilk günden tüm faaliyetlerini sıkı bir emir komuta zinciri içinde yürütmüştür. Osmanlı'dan günümüze kadar "International Congregations"'un Türkiye'deki örgütlerinin başkanlığını şu misyonerler yapmıştır:
"William Goodell .................1832
H. G. O. Dwight ................................?
Wihelm Schauffler...............................?
Cyrus Hamlin.....................................?
Elias Riggs.......................18??-1862
Alex Thompson.....................1862-63
George Washburn...................1863-69
Alexander van Millingen...........1869-76
Isaac G. Bliss....................1876-79
John Irving.......................1879-80
A. D. Patterson...................1882-83
Robert Hannington.................1883-85
James Henderson...................1885-92
F. W. Anderson................... 1892-1901
Robert Frew...................... 1902-24
F. W. MacCallum.................. 1924-25
R. Clephane Macanna............. 1925-30
W. Clark Kerr................... 1930-41
J. Kingsley Birge............... 1941-45
Dipnotlar:
1) Uygur Kocabaşoğlu, Kendi Belgeleriyle Anadolu'daki Amerika, İst.-1991, 2. Bası, Arba Yay., s. 17.
2) Ermeni Kiliselerinin listesi ve adresleri için bkz., www.istanbulguide.net/armegladr.htm
3) Bkz., Ömer Turan, "Amerikan Protestan Misyonerlerin Bulgar Milliyetçiliğine Katkıları", XII. Türk Tarih Kongresi, Kongreye Sunulan Tebliğler, Türk Tarih Kurumu.
4) Kocabaşoğlu, s. 36 vd.
5) Kocabaşoğlu, 17.
6) Bkz., Zafer Toprak, "YMCA", Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, İst.-1993-1994, VII/531.
7) Emine Kocamanoğlu, 'Osmanlı Döneminde Robert Kolej'de Din Eğitimi' Yeni Türkiye, Osmanlı, Ank.-1999, Yeni Türkiye yay., V/362 vd.
8) Bkz., Toprak, YMCA, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, VII/531 vd.
9) Kendi web siteleri için bkz., www.akademi-istanbul.com.tr
10) Bursa kolejindeki olayların ayrıntısı hakkında bkz., Ahmet Uçar, Amerikan Misyonerlerinin Türkiye'deki Faaliyetleri, (1818-1930), Selçuk Üniv. Sos. Bil. Enst.; Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya-1988, s. 242-293; Ayten Sezer, Atatürk Döneminde Yabancı Okullar (1923-1938), Ank.-1999, Türk Tarih Kurumu yay., s. 50-53.
11) Bu vakıfla ilgili ilginç bir bilgi için bkz., www.mason.org.tr/1996-01-16.html
12) Yrd. Doç. Dr. Ömer Turan, Avrasya Coğrafyası'nda Misyonerlik Faaliyetleri, Avrasya Etüdleri Dergisi'nin Kış/1999 sayısı.
13 Turan, aynı makale.
Ezra Young.............................1945-47
Walter B. Wiley.......................1947-54
William Sage Woolworth........1954-55
Walter B. Wiley.......................1955-58
Melvin A. Witler.....................1958-59
Vernon I. Flynn......................1959-63
Edward Radcliff......................1963-66
Perry D. Avery.......................1966-70
Fred Luchs...............................1970-71
J. Ford Forsyth........................1971-72
Joseph C. Cleveland.......................1972
Oliver K. Black........................1973-76
Gregory L. Seeber....................1976-86
Mark Atkinson........................1986-90
Lewis R. Scudder....................1990-93
James J. Bultema (Interim/Assoc)......1994-95
Douglas W. Anderson.........1994-2001
Ben van Rensburg.........................2001
Ben van Rensburg, halen bu görevi yürütmektedir. Ben van Rensburg aynı zamanda, "Union Church of Istanbul" da baş papaz olarak görev yapmaktadır. "International Church of ANTALYA"nın papazı James J. Bultema da bu görevde Ben van Rensburg'a eşlik etmektedir.
Amerika İslam Dünyasından ne istiyor? (8) "Amerikan Misyoner Örgütleri'nin Türkiye'deki Faaliyetleri"
1928 yılında Bursa Amerikan Kız Koleji'nde Müslüman kızların Hıristiyanlaştırılma-sının ortaya çıkarılmasından sonra bu okul da Atatürk'ün emriyle kapatılmış; ve misyonerlerin propaganda koşulları çok güçleştirilmiştir.
Misyoner kaynaklarında Türkiye'deki 1923-1961 yılları arasındaki dönem, kendi faaliyetleri açısından karanlık dönem olarak adlandırılır. 1961'den sonraki yıllarda misyonerlik faaliyetleri yeniden canlanmış, bilhassa 1980'li yıllarda çok sayıda Protestan misyoner Türkiye'ye gelerek, Hıristiyanlık propagandası yapmaya başlamışlardır.
Osmanlı Türkiyesi'nde daha çok Ermeni, Bulgar ve Rumları protestanlaştırmak ve Osmanlı'ya karşı kullanmak için uğraşan Amerikan Misyoner Örgütler Cumhuriyet Türkiyesi'nde de özellikle Süryaniler, Kürtler, Aleviler, Lazlar ve Yezidiler üzerinde çalışmaktadırlar.
Misyoner Örgütlerin azınlık sevdası
Amerika'nın İslam dünyasına yönelik politikasında Misyoner Örgütlerin faaliyetlerinin de önemli bir yeri vardır. Amerikan kökenli Misyoner Örgütler, yalnızca Hıristiyanlık propagandası yapmakla yetinmemekte, kendi ülkelerinin dış politikaları uyumlu bir biçimde özellikle etnik farklılıkları derinleştirmek ve yapay azınlıklar yaratmak için uğraşmaktadır. Sözü dolaylandırmaya gerek yok; Osmanlı Türkiyesi'nde daha çok Ermeni, Bulgar ve Rumları protestanlaştırmak ve Osmanlı'ya karşı kullanmak için uğraşan Amerikan Misyoner Örgütler Cumhuriyet Türkiyesi'nde de özellikle Süryaniler, Kürtler, Aleviler, Lazlar ve Yezidiler üzerinde çalışmaktadırlar.
Amerikalı misyonerler "American Board of Commissioners for Foreign Missions" adlı örgüte bağlı iki misyonerin 1820'de İzmir'e ayak basmalarıyla birlikte Anadolu topraklarında görülmeye başlanmıştır.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'deki Protestan propagandanın başını sonradan isim değişikliğine uğramış olsa da ABCFM'dir. Amerikan misyoner örgütler XIX. yüzyılın başlarında dünyayı kendi aralarında paylaşmıştır.
Başta Anadolu olmak üzere Ortadoğu, "American Board of Commissioners for Foreign Mission"ın (kısa adıyla ABCFM) payına düşmüştür.(1)
Kalvinci geleneği dayanan ABCFM, "American Congregational Kilise" tarafından 1810 yılında Boston'da kurulmuştur.
İstanbul'daki ilk Protestan Kilisesi, 1846'da açılmıştır. 1850'de ise İngilizlerin baskısı sonucu Padişah'ın fermanı ile Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Protestanlar bağımsız millet statüsünü almışlardır. Şimdiki Protestan Ermeni kiliseleri bu dönemlerin ürünüdür.(2)
Okulların yanı sıra hastaneler ve basın-yayın misyoner faaliyetin diğer iki önemli alanıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nda Protestan misyonerlerin gayr-i müslim azınlıkların etnik ayrılıkçılık hareketlerinde önemli etkileri olmuştur. Gittikleri yerlerde bulunan azınlıkların dillerini öğrenmişler, o dillerin gramerini tespit edip, o dillerde yayın yapmışlardır. İncil'i onların dillerine çevirmişler, hem onların dillerinde hem de İngilizce veren okullar açmışlar, okullarında o toplulukların ayrılıkçı liderlerini yetiştirmişlerdir. Bunlardan Ermeniler ve Bulgarlar(3) en önde gelenleri oluşturuyorlardı.
Çeşitli tarihlerde bölgeye gönderilen misyonerlerin görevlerini tanımlanırken, "Rumlara", "Ermenilere", "Musevilere", "Bulgarlara" gönderilen Misyoner deyiminin kullandığı görülmektedir."(4)
Anadolu'daki protestanlık propagandasına, 1870'ten itibaren "Board of Foreign Missions of the Presbyterian Church'de (BFMPC)" de katılmıştır.(5)
1913 yılından sonra iki yeni misyoner örgüt daha devreye girmiştir. Bu örgütler, çalışmalarına Tepebaşı'nda başlayan ve basın-yayın, spor ve eğitim alanlarında faaliyet gösteren Hıristiyan Genç Erkekler Cemiyeti (Young Men's Christian Association-YMCA) ve aynı bünyede çalışan Hıristiyan Genç Kadınlar Cemiyeti (Young Women's Christian Association-YWCA)'dir.(6)
Bu misyon grupları yayınladıkları dergilerle, dil kurslarıyla ve spor aktiviteleriyle, özellikle gençler üzerinde çalışma yapmışlardır.
Hıristiyan Genç Erkekler Cemiyeti'nin Türkiye'deki faaliyetleri
YMCA, Robert Koleji'nin himayesinde Türkiye'ye girmiştir. Genel sekreteri Wishard'ın 1891-2 öğretim yılında okulu ziyaretiyle birlikte YMCA'nın Robert Koleji kolu kurulmuş ve faaliyete geçmiştir. Cemiyetin başkanının kolejin öğretmenlerinden birisi oluyordu. Cemiyetin kolej örgütlenmesi ırk esasına dayanıyordu. Ermeni, Rum, Bulgar ve İngilizlerden oluşan dört grup oluşturulmuştu. Her grup kendi içinde ayda üç kez toplanmakta, ayda bir kez de bütün gruplar bir araya gelmekte idi. Kolejdeki protestanlık propagandası 1891'den itibaren YMCA aracılığı ile yürütülmüştür.(7)
YMCA ile ilgili olarak şunu da kaydedelim: "YMCA'nın İstanbul, Beyoğlu ve Çarşıkapı'da bulunan şubelerinde yüzücülük, voleybol, basketbol, atletizm, futbol, tenis gibi spor dallarında faaliyet gösteriliyordu. YMCA 1939 yılında bu faaliyetlerine ara verdi ve bir süre sonra "Amerikan Lisan ve Ticaret Dershanesi" adı altında çalışmalarına yeniden başladı. Bu kurum bugün ise, "Amerikan Lisan ve Sanat Kursu" adıyla çalışmalarına devam etmektedir.(8) Söz konusu kursun internette bir de web sitesi yer almaktadır. "Amerikan Lisan ve Sanat Kursu"nun YMCA ile şimdiki ilişkisi hakkında Okul Kurucusu ve Genel Müdür olan Oya Aşlak'a e-mail gönderdiysek de herhangi bir cevap alamadık. İnternette "Amerikan Lisan ve Sanat Kursu" hakkında yaptığımız bir taramada kursun medyada epeyce yer bulduğunu da gördük.(9)
Misyonerlikkarşısında Atatürk
I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sonrası Türkiye'de misyonerlik faaliyetlerinin bir durgunluk içerisine girmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında misyoner okullarının büyük bir kısmı kapanmış, misyonerler uygun bir "çalışma zemini" bulamadıkları için ülkelerine geri dönmüşlerdir.
Bu durum Protestanlar için de önemli ölçüde geçerli olmuştur. Cumhuriyet'in ilanından sonra Atatürk'ün kesin tavrı sayesinde Türkiye'de, Protestan propagandanın hızı neredeyse tümüyle kesilmiştir. Ancak bu dönemde yine de tekil propaganda faaliyetlerine rastlanmıştır.
1928 yılında Bursa Amerikan Kız Koleji'nde Müslüman kızların Hıristiyanlaştırılmasının ortaya çıkarılmasından sonra bu okul da Atatürk'ün emriyle kapatılmış(10) ve misyonerlerin propaganda koşulları çok güçleştirilmiştir.
Misyoner kaynaklarında Türkiye'deki 1923-1961 yılları arasındaki dönem kendi faaliyetleri açısından karanlık dönem olarak adlandırılır.
1961'den sonraki yıllarda misyonerlik faaliyetleri yeniden canlanmış, bilhassa 1980'li yıllarda çok sayıda Protestan misyoner Türkiye'ye gelerek, Hıristiyanlık propagandası yapmaya başlamışlardır.
Özal iktidarı, misyoner örgütler için dönüm noktası oldu
1980'li yıllardan itibaren ama daha çok Özal iktidarından sonra misyoner örgütler Türkiye'de olağanüstü bir propaganda süreci başlatmışlardır.
Mission Handbook'a göre bugün Türkiye'de 14 Amerikan misyonerlik kuruluşuna bağlı 45'i Amerikan, 9'u Türk vatandaşı olmak üzere, toplam 54 Protestan misyoneri faaliyet göstermektedir.
Eski adı American Board of Commissioners for Foreign Mission olan "United Church Board" hariç, Türkiye'de faaliyet gösteren Amerikan misyonerlik kuruluşlarının tamamı 1960'dan itibaren ülkemize gelmeye başlamışlardır.
Avrupalı ve diğer ülkelerden gelen Protestan veya diğer mezheplerden olan misyonerler bu rakamlara dahil değildir.
Geçen yüzyılda açıldığı halde Cumhuriyet döneminde kapatılmış Amerikan Protestan misyonerliğine bağlı eğitim kurumlarının bir kısmı Sağlık ve Eğitim Vakfı (SEV) tarafından yeniden açılmaktadır.(11) 1847 yılında Gaziantep'te kurulan Amerikan Koleji özel bir hemşirelik okulu olarak 1995 yılında yeniden açılmıştır.(12)
Patrick Johnstone tarafından hazırlanmış olan "Operation World" isimli esere göre, Türkiye'de başta Foreign Protestants ve Minority Indig Groups olmak üzere, bilhassa dört Protestan kilisesi faaliyet göstermektedir. Kendi kaynaklarına göre bunlardan birincisinin 32 cemaat halinde 3.500, ikincisinin 17 cemaat halinde 950 ve diğerlerinin de 4 cemaat halinde 520 üyesi vardır. Diğer bir söyleyişle, toplam dört ayrı örgüte bağlı 53 cemaat halinde 4.970 üye ve 12.564 kayıtsız sempatizanları vardır.
Bunların yanı sıra, Ankara ve İstanbul'da TEE (Theological Education by Extension) programları ve yine İstanbul'da bir İncil okulu başlatılmıştır.
Yeni Protestan kiliseleri açılmaktadır. Bu zamana kadar daha az ulaşılabilmiş Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde de faaliyetler hızlandırılmıştır. Kürtler, Aleviler ve Lazlar öncelikli olarak hedefledikleri topluluklardır. Bu durum misyonerlik faaliyetlerinin millî güvenlik açısından da bir risk oluşturduğunun somut bir göstergesidir.(13)
Misyonerlerin kendi kaynaklarından aktardığımız bu rakamların 1995 yılına kadar gelişmeleri kapsadığını da belirtelim. 1999-2000 tarihleri Milenyum ve İnanç Turizmi bahaneleri ile misyoner örgütlerin faaliyetlerinde tam bir patlama yaşanmıştır.
Osmanlı'dan günümüze "İnternational Congregations" örgütünün misyonerleri
Yukarıda sözünü ettiğimiz ABCFM ve BFMPC'nin de içinde bulunduğu "International Congregations" Osmanlı topraklarına misyonerlerini göndermeye başladığı ilk günden tüm faaliyetlerini sıkı bir emir komuta zinciri içinde yürütmüştür. Osmanlı'dan günümüze kadar "International Congregations"'un Türkiye'deki örgütlerinin başkanlığını şu misyonerler yapmıştır:
"William Goodell .................1832
H. G. O. Dwight ................................?
Wihelm Schauffler...............................?
Cyrus Hamlin.....................................?
Elias Riggs.......................18??-1862
Alex Thompson.....................1862-63
George Washburn...................1863-69
Alexander van Millingen...........1869-76
Isaac G. Bliss....................1876-79
John Irving.......................1879-80
A. D. Patterson...................1882-83
Robert Hannington.................1883-85
James Henderson...................1885-92
F. W. Anderson................... 1892-1901
Robert Frew...................... 1902-24
F. W. MacCallum.................. 1924-25
R. Clephane Macanna............. 1925-30
W. Clark Kerr................... 1930-41
J. Kingsley Birge............... 1941-45
Dipnotlar:
1) Uygur Kocabaşoğlu, Kendi Belgeleriyle Anadolu'daki Amerika, İst.-1991, 2. Bası, Arba Yay., s. 17.
2) Ermeni Kiliselerinin listesi ve adresleri için bkz., www.istanbulguide.net/armegladr.htm
3) Bkz., Ömer Turan, "Amerikan Protestan Misyonerlerin Bulgar Milliyetçiliğine Katkıları", XII. Türk Tarih Kongresi, Kongreye Sunulan Tebliğler, Türk Tarih Kurumu.
4) Kocabaşoğlu, s. 36 vd.
5) Kocabaşoğlu, 17.
6) Bkz., Zafer Toprak, "YMCA", Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, İst.-1993-1994, VII/531.
7) Emine Kocamanoğlu, 'Osmanlı Döneminde Robert Kolej'de Din Eğitimi' Yeni Türkiye, Osmanlı, Ank.-1999, Yeni Türkiye yay., V/362 vd.
8) Bkz., Toprak, YMCA, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, VII/531 vd.
9) Kendi web siteleri için bkz., www.akademi-istanbul.com.tr
10) Bursa kolejindeki olayların ayrıntısı hakkında bkz., Ahmet Uçar, Amerikan Misyonerlerinin Türkiye'deki Faaliyetleri, (1818-1930), Selçuk Üniv. Sos. Bil. Enst.; Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya-1988, s. 242-293; Ayten Sezer, Atatürk Döneminde Yabancı Okullar (1923-1938), Ank.-1999, Türk Tarih Kurumu yay., s. 50-53.
11) Bu vakıfla ilgili ilginç bir bilgi için bkz., www.mason.org.tr/1996-01-16.html
12) Yrd. Doç. Dr. Ömer Turan, Avrasya Coğrafyası'nda Misyonerlik Faaliyetleri, Avrasya Etüdleri Dergisi'nin Kış/1999 sayısı.
13 Turan, aynı makale.
Ezra Young.............................1945-47
Walter B. Wiley.......................1947-54
William Sage Woolworth........1954-55
Walter B. Wiley.......................1955-58
Melvin A. Witler.....................1958-59
Vernon I. Flynn......................1959-63
Edward Radcliff......................1963-66
Perry D. Avery.......................1966-70
Fred Luchs...............................1970-71
J. Ford Forsyth........................1971-72
Joseph C. Cleveland.......................1972
Oliver K. Black........................1973-76
Gregory L. Seeber....................1976-86
Mark Atkinson........................1986-90
Lewis R. Scudder....................1990-93
James J. Bultema (Interim/Assoc)......1994-95
Douglas W. Anderson.........1994-2001
Ben van Rensburg.........................2001
Ben van Rensburg, halen bu görevi yürütmektedir. Ben van Rensburg aynı zamanda, "Union Church of Istanbul" da baş papaz olarak görev yapmaktadır. "International Church of ANTALYA"nın papazı James J. Bultema da bu görevde Ben van Rensburg'a eşlik etmektedir.
