Suudi Arabistan ile de buzlar eriyecek mi?

FOTO ALTI: Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'la 2016 yılında Çin'deki G20 Zirvesi'nde bir araya gelmişti.

RECEP BAHAR / DETAY HABER

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye İhracatçılar Meclisi'nin (TİM) Ticaret Bakanlığı ile birlikte İstanbul'da haftabaşında düzenlediği etkinliğin çıkışında, Suudi Arabistan'la Türkiye arasındaki ihracat sorununu çözmesini isteyen bir iş kadınına verdiği cevapta, "Tamam da dur bakalım. Şu anda Şubat'ta beni bekliyor. Söz verdi, ben de Şubat'ta Suudi Arabistan'a ziyaretimi yapacağım" dedi. Erdoğan'ın söz konusu ziyaretine ilişkin Suudi Arabistan makamları tarafından henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Bu ziyaret, Washington Post gazetesi yazarı Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın 2 Ekim 2018'de öldürülmesinin ardından Erdoğan tarafından Suudi Arabistan'a düzenlenen ilk ziyaret olacak. Cumhurbaşkanı Erdoğan, önümüzdeki ay Birleşik Arap Emirlikleri'ni (BAE) de ziyaret edecek.

İkili ilişkiler neden bozulmuştu?

Suudi Arabistan ile ilişkiler Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın ülkede 21 Haziran 2017'de dizginleri ele geçirmesiyle bozulmaya başlamıştı. Kaşıkçı'nın Suudi Arabistan'ın İstanbul Başkonsolosluğunda öldürülmesi, Ankara ile Riyad arasındaki çalkantılı ilişkilerin daha da bozulmasına neden olmuştu. Erdoğan, bu cinayetin sorumlusu olarak doğrudan Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın adını hiçbir zaman anmasa da olayla ilgili olarak üst düzey Suudi yetkilileri suçlamıştı. Suudi Arabistan ise 2018'deki kur kriziyle boğuşan Türkiye ekonomisi üzerindeki baskıyı gayriresmi bir boykotla artırma çabası içine girmişti. 2020 yılında Suudilere Türkiye'ye seyahat etmemeleri ve gayrimenkul almamaları için çağrıları yapılmıştı. Nitekim son iki yıldır Suudi turistler Türkiye'ye uğramaz oldu.


İhracat dolaylı yollarla yapılıyor

Son iki yıldır Türkiye'nin Suudi Arabistan'a yaptığı doğrudan ihracat da adeta dibe vurdu. Normalde Türkiye'nin ihracat sıralamasında ilk 20 ülke arasında yer alan Suudi Arabistan, artık ilk 100 ülke arasına bile giremiyor. Dahası Türk müteahhitlerin bu ülkede elde ettiği gelirler de dibe vurdu! Yeni Mesaj'ın edindiği bilgilere göre Türk ihracatçılar, dolaylı yollarla mallarını Suudi Arabistan'a sokuyor. Burada Ürdün'ün özellikle kritik önemi haiz... Türkiye'den mallar Ürdün'e gidiyor, burada kolilere ya da kutulara yeniden barkod yapıştırılıp Suudi Arabistan'a gönderiliyor! Ancak bu yöntem haliyle maliyetleri artırıyor.

Libya ve Suriye'de zıt kutuplardayız

Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ilişkiler, Suriye ve Libya'daki iç savaşlarda izledikleri politikalar nedeniyle de gergin. Suudi Arabistan Libya'da Hafter'e destek verdi. Riyad'ın Suriye politikası ise karışık ancak Türkiye'nin desteklediği Suriye Milli Ordusu'na mesafeli duruyor, selefi örgütlere arka çıkıyor. Suudi Arabistan; Ürdün, BAE, Bahreyn ve Mısır'ın aksine henüz Esad yönetimi ili ilişkilerini normalleştirmek için harekete geçmedi. Suudi Arabistan ayrıca Türkiye'yi 'terör örgütü olarak kabul ettiği' Müslüman Kardeşler'i desteklemekle suçlayan bölge ülkeleri arasında yer alıyor. Tüm bu gelişmelere rağmen Türkiye, son dönemde Suudi Arabistan, Mısır ve BAE gibi bölgesel rakipleriyle ilişkilerini düzeltme arayışında. BAE'den Türkiye'ye 2012'den beri gerçekleştirilen ilk üst düzey ziyarette, Abu Dabi Veliaht Prensi Şeyh Muhammed bin Zayid Al Nahyan geçen Kasım ayında Ankara'da Erdoğan'la bir araya gelmişti. Tarafların karşılıklı işbirliği anlaşmaları imzaladığı bu ziyarette, BAE'den Türkiye'ye milyarlarca dolarlık yatırım yapılacağı duyurulmuştu.

Kur krizine çare olacak mı?

Erdoğan'ın beklenen Suudi Arabistan ziyareti, Türkiye'nin yeni bir kur krizinden geçtiği ve yüksek enflasyonla boğuştuğu bir dönemde gerçekleşecek. Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da geçen Mayıs ayında Kaşıkçı cinayeti sonrası ilk kez Suudi Arabistan'a gitmişti.

Prens Selman'dan kritik talep

Öte yandan ABD gazetesi Wall Street Journal (WSJ), Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman arasında gerçekleştirilmesi beklenen görüşme öncesinde yayınladığı analizde, Selman'ın Erdoğan'dan "Kaşıkçı konusunu kapatmasını istediğini" iddia etti. WSJ'ye göre ise Erdoğan için hesap, jeopolitikten çok parayla ilgili olabilir. Riyad ile yapılacak görüşmeler, yaklaşık bir yıldır yürürlükte olan Türk mallarına yönelik resmi olmayan Suudi boykotunun sona ermesine yardımcı olabilir. Gazetenin iddiasına göre ayrıca, bölge yetkilileri, Prens Selman'ın, Erdoğan'dan Kaşıkçı'nın ölümünden bir daha asla bahsetmeyeceğine ve Türk medyasının konuyu derinlemesine araştırmaktan vazgeçmesine dair bir söz istediğini söyledi.