Aşı siparişinde yaya kaldık

EYÜP KABİL / ÖZEL HABER

Yeni tip koronavirüs (Covid-19) yaklaşık bir yıldır dünyayı kasıp kavururken aşı çalışmaları da diğer yandan tüm hızıyla yürütülmeye devam ediyor. Bu aşamada 7 firma, geliştirdikleri aşılar için sipariş almaya çoktan başladı.

Türkiye'de Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Aralık başında Sinovac'ın geliştirdiği aşı hakkında "Aşıyla ilgili olarak, Aralık ayında yoğun bir şekilde başlamak istiyoruz. Bununla ilgili inaktif dediğimiz, daha önceden teknik olarak iyi bildiğimiz, yan etkisinin de az olduğunu düşündüğümüz aşıdan 50 milyon sözleşme imzalandı" açıklamasını yapmıştı.

Peki, 83 milyon nüfusa sahip Türkiye için 50 milyon aşı yeterli olacak mı? Diğer ülkeler nüfusları da göz önünde bulundurulduğunda kaç milyon aşı sipariş ettiler?

Duke Küresel Sağlık İnovasyon Merkezi'nin 30 Kasım tarihinde yayımladığı tabloya göre;

1.4 milyar nüfusa sahip Hindistan 1.5 milyar aşı siparişi vermiş durumda. 500 milyon doz Oxford aşısı sipariş veren Hindistan, 1 milyar doz da Novavax siparişi geçti.

Avrupa Birliği (AB) ülkeleri ise 1.36 milyar doz aşı anlaşması yaptı. AB ülkelerinin nüfusunun yaklaşık 500 milyon olduğu düşünülürse herkese ikişer doz aşı rahatlıkla yapılabilecek. AB, 400 milyon aşı Oxford'dan, 300 milyon doz aşı Sanofi'den, 300 milyon doz Pfizer'den, 160 milyon doz aşı Moderna'dan, 200 milyon doz aşı da J&J'den sipariş verdi.

ABD ise 30 Kasım itibariyle 1.01 milyar doz aşı siparişi vermiş durumda. ABD'ye 500 milyon doz Oxford'dan, 110 milyon doz Novavax'tan, 100 milyon doz Sanofi'den, 100 milyon doz Pfizer'den, 100 milyon doz Moderna'dan, 100 milyon doz da J&J'den gelecek. ABD'nin nüfusu ise 331 milyon.

Resmi rakamlara göre yaklaşık 38 milyon nüfusa sahip Kanada 282 milyon aşı siparisi verirken, 68 milyonluk İngiltere 295 milyon doz aşı anlaşması yaptı.   



Türkiye ise Duke Küresel Sağlık İnovasyon Merkezi'nin 30 Kasım'da açıklanan onaylanmış aşı siparişine göre 20 milyon aşı alacak. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca Aralık ayında yaptığı açıklamada siparişin kademeli şekilde 50 milyona çıkarıldığını duyurmuştu. Türkiye'nin anlaşma yaptığı tek aşı Sinovac oldu.

Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Çin'in geliştirdiği Sinovac aşısı hakkında "İnaktif dediğimiz, daha önceden teknik olarak iyi bildiğimiz, yan etkisinin de az olduğunu düşündüğümüz aşı" açıklamasını yapmıştı.

Şu ana kadar genel olarak bilinen iki tür aşı vardı. Biri inaktif (ölü) aşılar, diğeri de canlı aşılar. Covid-19 aşı çalışmalarında kullanılan bir üçüncü aşı türü de BioNTech/Pfizer tarafından geliştirildi. RNA aşısı ile dünyada artık gen aşısı devri de resmen başlamış oldu.

Türkiye'nin sipariş verdiği aşı türü Sayın Koca'nın söylediği gibi inaktif aşı türü. Bu aşı türü etkenin tamamı ya da bir parçasından üretilir. Bu aşılarda etkenin vücutta çoğalması mümkün değildir. Birden fazla uygulanarak istenen düzeyde bağışıklık elde edilir. Zaman içinde antikor düzeyleri düştüğü için rapel (pekiştirme) dozu gerekir. Hepatit A, kuduz, influenza gibi aşılar bu tür aşılara örnek teşkil ediyor.

Sonuç olarak Türkiye'nin aşı siparişi açısından oldukça düşük miktarda kaldığı görülüyor. Kademeli olarak Türkiye'ye gelecek olan 50 milyon aşı, 83 milyon nüfusa en az 2 doz uygulanması gerektiği düşünülürse yeterli olmayacaktır. Fakat aşının inaktif aşı türü olması riskinin son derece düşük olmasını sağlıyor. Yeni geliştirilen RNA gen aşısı ise dünyada ilk defa uygulanacağı için sonuçları merakla bekleniyor.