ANALİZ - Zam yağmuru yazın da durmayacak

 

RECEP BAHAR / HABER ANALİZ

 

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) Mayıs ayında aylık bazda yüzde 0.89, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yüzde 3.92 artış gösterdi. Yıllık enflasyon tüketici fiyatlarında yüzde 16.59, yurt içi üretici fiyatlarında yüzde 38.33 oldu. Nisan ayında TÜFE, yüzde 17.14 idi. Yİ-ÜFE ise Kasım 2018'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Üretici fiyatlarında, tüketici fiyatlarına oranla iki kat artış yaşanması dikkat çekti. Bu fark, demir çelik ürünlerinden kimyasal mamullere, otomobil fiyatlarından mobilyaya hammaddede yaşanan rekor fiyat artışlarından kaynaklanıyor. Üretici fiyatlarıyla tüketici fiyatları arasındaki makasın önümüzdeki aylarda ürünlere gelecek zamlarla kapatılması bekleniyor. Kasım 2018 sonrasında TÜFE oranlarında bu artış görülmüştü. Nitekim 2019 yılının ilk aylarında tüketici enflasyonu yüzde 19'un üstünde gerçekleşmişti. 

 

Zam şampiyonu ulaştırma

 

TÜİK verilerine göre, TÜFE, Mayıs'ta geçen yılın Aralık ayına göre yüzde 6.39, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 16.59 yükseldi. Yİ-ÜFE ise Aralık 2020'ye göre yüzde 17.34, geçen yılın mayıs ayına göre ise yıllık bazda yüzde 38.33 oldu. Ulaştırma sektörü yüzde 28.39 oranlık yıllık artışla ilk sırada yer aldı. Bu sektörü yüzde 21.79'luk artışla ev eşyası, yüzde 17.92 ile çeşitli mal ve hizmetler izledi. Ana harcama grupları itibarıyla Mayıs ayında ise aylık bazda artışın yüksek olduğu gruplar sırasıyla yüzde 2.56 ile ulaştırma, yüzde 1.76 ile giyim ve ayakkabı ve yüzde 1.62 ile çeşitli mal ve hizmetler oldu.

 

En yüksek zamlar bu illerde yaşandı

 

Yıllık bazda en yüksek zam oranı, yüzde 20.1 ile "Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli" bölgesinde saptandı. Bu bölgeyi yüzde 18.37 ile "Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane" bölgesi izledi. En düşük artış oranı ise yüzde 14.72 ile "Van, Muş, Bitlis, Hakkari" bölgesinde tespit edildi. Mayıs ayında ise en yüksek fiyat artışı yüzde 1.43 ile "Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak" bölgesinde görüldü. 

 

Yaz aylarında da düşmeyecek

 

Ekonomistler, Mayıs'ta yüzde 16.59 ile beklentilerin altında gelen yıllık enflasyonun 7 aylık yükselişin ardından ilk kez düştüğünü belirterek, bundan sonraki süreçte maliyet yönlü baskıların boyutunun önem taşıdığını söyledi. AA Finans Analisti ve ekonomist Haluk Bürümcekçi, Mayıs'ta enflasyonun geçen yıla göre gerilemesinde, kapanmaların talebi sınırlaması nedeniyle gıda dışı gruplardaki fiyat artışlarının kısıtlı kalmasının etkili olduğunu ifade etti. Ev eşyası, ulaştırma, eğlence, kültür ve haberleşme gruplarında fiyat değişimlerinin geçen yılın altında kaldığını, giyim fiyatlarının ise mevsimsel eğiliminden çok daha sınırlı arttığını anlatan Bürümcekçi, "Döviz kurlarına hassas gruplardan sadece mobilyada fiyat artışları geçen yıldan yüksek olurken, ev içi tekstil, ev aletleri, araç satın alımı, görsel-işitsel sistemler, kişisel bakım ürünleri gibi gruplarda fiyat artışları geçen yılın altında gerçekleşti" dedi.

Bürümcekçi, gıda enflasyonunu işlenmiş gıda fiyatlarının yukarı çektiğine işaret ederek, gıda fiyatlarının seyrinin yıl sonu enflasyon tahmininden sapma konusunda yine önemli belirleyicilerden olacağını söyledi. Bürümcekçi, şu değerlendirmelerde bulundu: "Kur sepetinin Şubat sonundan beri yüzde 20 civarında artması ve yıllık değişiminin yüzde 35 civarında seyretmesi, bu faktörün yukarı yönlü etkisinin ithalat fiyatlarındaki yükselişle birleşerek güçlendiğine işaret etmektedir. Dolayısıyla TL değer kaybının daha fazla yükselmediği durumda bile enflasyonun Haziran-Ağustos döneminde mevcut yüksek seyrini koruması ve yılı en iyi ihtimalle yüzde 15 civarında bitirmesi beklenebilir" dedi. Gedik Yatırım Ekonomisti Serkan Gönençler de "TL'deki değer kaybı ve emtia fiyatlarındaki yükselişlerden kaynaklı maliyet artışlarının bir noktada nihai fiyatlara yansıtılmak zorunda olmasına bağlı olarak, enflasyonun birkaç ay yükseliş trendinde olacağını ve muhtemelen de yıl içi zirveyi henüz görmediğimizi düşünüyoruz. Bu nedenle, beklentilerin altında kalan Mayıs ayı enflasyonuna karşın, enflasyon görünümüne ilişkin temkinli duruşumuzu koruyoruz" diye konuştu. 

 

 

Merkez Bankası faizi indirebilecek mi?

 

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 1 Haziran'da katıldığı bir TV programında, "Merkez Bankası Başkanımızla görüştüm. Yani bizim bir defa faizleri düşürmemiz şart, onun için de yani Temmuz-Ağustos, (enflasyonda tek haneli rakamları) bulacağız ki faiz düşmeye başlasın. Çünkü faiz yükünü yatırımların üzerinden kaldırırsak, maliyetlerin üzerinden kaldırırsak, ondan sonra maliyet enflasyonunu tetikleyen faiz olduğu için orada da bir rahatlama dönemine inşallah girmiş olacağız" demişti. Mevcut koşullarda yaz aylarında enflasyonun düşmesi beklenmiyor. Böyle bir durum Merkez Bankası'nın halen yüzde 19 olan politika faizini düşürmesini engelliyor.