40 milyar liralık hamle

RECEP BAHAR / DETAY HABER

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında (TCMB) Türk lirası olarak tutulan "yedek akçe"nin bütçeye aktarılmasıyla ilgili düzenleme Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) geliyor. Söz konusu düzenlemede TCMB Kanunu'nun 60'ıncı maddesinin yeniden düzenlenmesi öngörülüyor.

Buna göre mevcut maddenin bankanın yıllık safi kârının yüzde 20'sinin yedek akçeye ayrıldığını belirten 'a' fıkrası kaldırılıyor.

Bununla birlikte ilgili maddeye "Son yıl kârından ayrılan ihtiyat akçesi hariç, birikmiş ihtiyat akçeleri her yıl kara katılarak dağıtılabilir" ibaresinin eklenmesi öngörülüyor. Düzenlemenin Meclis'ten geçmesi halinde bankanın yıllık net kârı şu şekilde dağıtılacak: "Hisse senetlerinin nominal değeri üzerinden yüzde 6'sı ilk kâr hissesi olarak hissedarlara, bu yüzdeler tutarının düşmesinden sonra kalan miktarın en çok yüzde 5'i, iki aylık maaş tutarını geçmemek üzere banka mensuplarına ve yüzde 10'u ihtiyat akçesine, hisse senetlerinin nominal değeri üzerinden Genel Kurul kararıyla en çok yüzde 6 nispetinde ikinci kar hissesi olarak hissedarlara, bu dağıtımdan sonra kalan bakiye Hazineye verilir." Öte yandan son yıl karından ayrılan ihtiyat akçesi hariç, birikmiş ihtiyat akçeleri her yıl kâra katılarak dağıtılabilecek.

Dünyada benzer uygulamalar mevcut

Ekonomi kurmayları yedek akçe konusunun Türk Ticaret Kanunu ile uyumlu hale getirildiğini söyledi. Dünya örneklerine bakıldığında benzer uygulamaların görüleceğini vurgulayan kurmaylar, yedek akçe konusunun bundan sonra gündemden çıkarılacağını ve sürekli uygulama haline dönüşeceğini dile getirdi.

Benzer ülke grupları merkez bankalarının kar transferleri incelendiğinde; Arjantin, Brezilya, Endonezya ve Avustralya'da kanunlar çerçevesinde kâr dağıtımı yapılıyor. Kanada'da kârın tamamı, Polonya'da kârın yüzde 98'inden azı, Güney Afrika'da kârın yüzde 90'ı, Rusya'da kârın yüzde 50'si, Peru'da kârın yüzde 25'i dağıtılabiliyor. 

40 milyar liralık kaynak

Kamuoyunda 'kefen parası' örneğiyle açıklanan yedek akçe TCMB'nin kanun gereği olağanüstü durumlarda kullanılmak üzere kenara ayırdığı rezervler anlamına geliyor.

Şu anda Merkez Bankası'nda yaklaşık 40 milyar TL'nin yedek akçe olarak rezervlerde olduğu biliniyor. Rezervlerde bulunan bu kalemin hazine'ye aktarılacağı ile ilgili haber geçtiğimiz ay basında yer almıştı ancak teklif Meclis gündemine gelmemişti.

Bütçeye kaynak aranıyor

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın açıkladığı verilere göre 2018 yılı Ocak-Mayıs döneminde 20.5 milyar TL açık veren bütçe, 2019 yılı Ocak-Mayıs döneminde 66.5 milyar TL açık verdi.

Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak'ın geçen yıl Eylül ayında açıkladığı Yeni Ekonomi Programı'ndaki hedefe göre, bütçe açığının 2019 yılında toplam 80.6 milyar TL olması bekleniyordu. Buna göre, YEP'te yer verilen 2019 bütçe açığının yüzde 82.5'ine ilk 5 ayda ulaşılmış oldu.

Hükümet bütçe açığını kapatmak için Ocak ayında Merkez Bankası'nın yaklaşık 36 milyar liralık kârını bütçeye aktarmıştı.