Saraçlık

"Kösele" denilen kalın deri ve normal ince deri ile hayvan koşum takımları, kemer, silah kılıfı, mermi kılıfı, çanta gibi avcı gereçlerinin yapıldığı sanata saraçlık, bu işle uğraşanlara da Saraç denilmektedir. Atçılık ve At'a verilen önem dolayısıyla eski Türk sanatları arasında önemli bir yere sahip sanat vardır. Urfa'da ünlü Arap Atlarının yetiştirilmiş olması saraçlık sanatının önemini arttırmış ve bu sanata büyük ilgi duyulmuştur. Evliya Çelebi'nin sözünü ettiği saraçhanenin yeri kesin olarak bilinmemektedir. Bu sanat günümüzde Hüseyniye Çarşıları yakınındaki "Saraç Pazarı" denilen çarşıda sürdürülmektedir. Eskiden 15-20 dükkanın yer aldığı bu çarşıda günümüzde 3-4 dükkan bulunmaktadır. Bilhassa At'ın toplum hayatındaki yerini kaybetmiş olması Saraçlık sanatının gerilemesine neden olmuştur.

Bu sanatın bilinen en seki ustaları Hacı Mahmut Sedef, Sadık Basmacı, Ahmet Zilfo, Toşo Usta, Abdülkadir Nahya, Ahmet Sedef, Hacı Mehmet Nimetoğlu'dur. İmam Bakır Nahya ve Ali Kaşıkçıoğlu günümüzün en tanınmış saraç ustalarıdır. Saraçlıkta kullanılan kalın deriler düz kösele, sabunlu kösele, yağlı kösele ve glase (kundura derisi-ince deri) olmak üzere dört sınıfa ayrılır. Bu deriler eskiden Urfa'daki Dabbakhaneden sağlanırdı. Urfa Dabbakhanesinin kapanması üzerine bu malzemeler günümüzde başka illerden sağlanmaktadır.

Kaba işlerde Tosun (Öküz) ve Manda derisi, ince işlerde Dana derisi (glase deri) kullanılmaktadır. Saraçlık sanatında deri malzeme yanında toka, düğme, çıt çıt, gem, üzengi, zincir, çapraz (maşa) gibi metal malzemeler de kullanılmaktadır.

Bel kemeri, eğer, livan başlığı, üzengi takımları sabunlu kösele ve düz kösele ile yapılmaktadır. Sabunlu kösele daha sağlam olduğundan tercih edilmektedir. Dizgin ve benzeri koşum takımları da yağlı kösele ile üretilmektedir. "Glase" denilen deri ile tabanca kılıfı ve tüfek rahtı yapılmaktadır.