Glifosat bizi de zehirliyor

ORHAN DEDE / İSTANBUL

Alman ilaç ve kimya devi Bayer, glifosat içeren tarım ilacı Round'Up hakkında Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) kendilerine dava açan tüketicilerle geçtiğimiz günlerde anlaşma imzaladı. Buna göre şirket, toplam 10 milyar dolar tazminat ödeyecek. Bayer'in alt firması Monsanto tarafından satılan tarım ilacı, kansere neden olduğu iddiasıyla ABD'de davalık olmuştu. Aynı kanser ilacı ülkemizde de kullanılıyor ve her geçen yıl kullanımı daha da artıyor. Glifosat tarımda çok yaygın olarak kullanılan bir pestisit. Bayer-Monsanto şirketi tarafından üretiliyor ve ticari ismi Roundup olarak biliniyor. Tarımsal alanlarda ekili ürün dışında kalan bitkileri öldürmek için kullanılan pestisitlere herbisit adı veriliyor. Glifosat da bir herbisit. Birçok pestisit gibi glifosat da toprağı, yeraltı sularını kirletme ve gıda maddelerinde kalıntı bırakma potansiyeline sahip. Bu kalıntıların vücuda alınması sağlığı bozuyor, kansere neden oluyor ve doğal hayattaki çeşitli canlı türlerine bulaşması ise biyoçeşitliliğe zarar veriyor. Uluslararası Kanser Araştırmaları Kurumu 2015 yılında bir açıklama yaparak glifosatı muhtemel kanserojen bir kimyasal madde olarak tanımladı. Glifosatın kanser riskini artırıp artırmadığını belirlemek amacıyla yapılan son derece kapsamlı bilimsel araştırmalar, "non-Hodgkin Lenfoma" hastalığı ile glifosat maruziyeti arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu kanıtlamış durumda. Önümüzdeki yıllarda yapılacak araştırmalar glifosatın diğer hastalıklarla ilişkisini de ispatlayabilir. Bu açıklama ve araştırmalardan sonra glifosat kullanımının yasaklanması gerektiğine tartışmaların şiddeti de arttı. Ancak aralarında Türkiye'nin de bulunduğu birçok ülke bu son derece zehirli, kanserojen tarım ilacını kullanmaya devam ediyor. Geçtiğimiz yıl Avusturya Parlamentosu aldığı bir kararla Avrupa Birliği içinde glifosat kullanımını yasaklayan ilk ülke oldu.

Türkiye'de suskunluk var

Avurturya yasaklarken ve diğer birçok ülkede glifosat kullanılmasının yasaklanmasına dair güçlü tartışmalar varken Türkiye'de bu konuda ciddi bir suskunluk var. Türkiye'de tarımda kullanılan glifosat miktarının tam olarak ne kadar olduğu dahi açıklanmıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın geçmişte açıkladığı verilere göre 2001 yılında Türkiye genelinde kullanılan glifosat miktarı 305 ton seviyesinde. Bu miltar 2013 yılına gelindiğinde 15 kat artarak 4 bin 500 tona yükseldi. 2013 yılından sonraki yıllarda Türkiye'de kullanılan glifosat miktarıyla ilgili açıklanmış resmi bir veri yok. Ancak tahminler glisofat kullanımının kat kat artmış olduğu yönünde.

Türkiye'de kullanımı 30 kat artmış

Türkiye'de 2013 yılında yaklaşık 40 bin ton pestisit kullanılmış. Bu miktar kullanılan her çeşit pestisiti kapsıyor ve bu rakamın içinde herbisitlerin payı yüzde 20 civarında. Buna göre 2013 yılında kullanılan toplam herbisit miktarı 8 bin ton. Glifosat da bir herbisit ve 2013 yılında glifosat kullanım miktarı resmi verilere göre 4 bin 500 ton olduğundan hareketle kullanılan toplam herbisit miktarı içinde glifosatın payının yüzde 60'ı bulduğu anlaşılıyor. Resmi verilerde Türkiye'de 2017 yılında kullanılan toplam pestisit miktarının 54 bin 98 ton olarak belirtiliyor. Bu miktarın 12 bin 713 tonunu glifosatın da içinde yer aldığı herbisitler oluşturuyor. Bu rakamın içinde glifosatın payının yüzde 60 olduğu varsayılarak 2017 yılında Türkiye'de kullanılan glifosat miktarının 7 bin 750 ton civarında olduğu sonucuna ulaşılıyor. 2018 yılında ise toplam pestisit kullanım miktarı 60 bin tona ulaştı. Kullanılan herbisit miktarı ise 13.2 bin tonu buldu. Yine aynı oranlamaya göre Türkiye'de 2018 yılında kullanılan glifosat miktarının yaklaşık olarak 8 bin ton civarında olacağı hesaplanabilir. Bu hesaplamalar 2002 yılından 2018 yılına kadar geçen 16 yıllık sürede Bayer firmasının kansere neden olduğu gerekçesiyle ABD'de 10 milyar dolardan fazla tazminat ödemek zoruna kaldığı glifosat kullanımının Türkiye'de 300 ton seviyesinden 8 bin tona çıkarak yaklaşık 27 kat artış göstediği anlaşılıyor.