Bir zeytin öyküsü…

Hiç Yunanistan'a veya İtalya'ya gittiniz mi?

Gidenlere anımsatalım, gitmeyenlere bir zeytin tanesine bile ne kadar önem verdiklerini bir kez daha belirtelim. 

Zeytin ağaçları öylesine dizilmiştir ki; kıyılarda, tepelerde, ovalarda sanki ip çekilmiş gibi tek sıradır ve yüksek verim almak için büyük özen gösterilir. Yere düşen bir tek zeytin tanesi bile itina ile değerlendirilir. 

Zeytincilik zenginlik demektir. Rahat ve lüks geçim demektir. Tamamen bu iş için tasarlanmış makine ve ekipmanlar kullanılır. Kimse merdivenden düşüp ölmez veya sakat kalmaz. Ya da ilaç atarken zehirlenmez. Otomatiğe bağlanmış olarak bakımı ve gençleştirmeleri yapılır. 

Avrupa'da zeytin ve zeytinyağı uzun yıllar kralların sofrasının yiyeceği olmuş, yağı aydınlanmadan güzelleşmeye kadar pek çok yerde ve ilaç sanayiinde kullanılmıştır. 

Ege bölgesi iklim itibarı ile zeytin zenginidir. Pek çok yerde dikmeye bile ihtiyaç olmadan kendiliğinden çoğalırmış. Kıymeti yıllarca pek bilinememiştir. Dallarını kırmaktan sakındığımız halde çoğu kez gövdesi bile çıtır çıtır yakılmış. Kolay yandığı için eğri, büğrü olduğu bahane edilerek yakacak olarak da ziyan edilmiş. 

Buna rağmen bölge zeytin ağaçları bakımından zengindir. Toprağa dalını soksan yeşerir. Ama biz onları keser yerine binalar, fabrikalar, oteller dikeriz.  

Ancak bir avuç zeytin sever (zeytinin yeşilini, karasını, kırmasını kim sevmez ki?) mücadeleden vazgeçmemeye kararlı görünüyor. 

***

Geçtiğimiz günlerde sosyal medyada yer alan bir paylaşım ile şaşırıp kaldık. Zaten bu sıralarda aldığımız haberler ve karşılaştığımız olaylar nedeni ile şaşırmadığımız gün yok. Bu seferki haber gerçekten şaşırılmayacak gibi değil. 

Çoğu vakfedilmiş olan, vakfiyesi olan zeytinlikler Osmanlı'nın günümüze uzanan mirası. Şeriye mahkemesi kararları gereğince uzun süre mütevelli heyetleri tarafından idare edilmiş. Zaman içinde bu zeytinlikler mütevellilerin elinden alınarak devlet tarafından evkaf (vakıf) idarelerince kontrol edilmeye başlanmış. Zeytinliklerin bakımı, tımarı yapıldıktan sonra kalan galle fazlası da vakıf evlatlarına dağıtılmış. 

Aslında bu durum ataları tarafından kendilerine gelirleri vakfedilmiş olan zeytinlik, yağhane ve müştemilatlar yavaş yavaş devlete devredilene kadar böyle sürmüş. Zeytinlikler asıl mirasçıları durumunda olan vakıf evlatlarına sorulmadan kullanılmış. Gelirleri çeşitli yollar ile farklı işlere aktarılmış. Gelir amacı ile iş hanları, binalar yapılmış, Vakıfbank'ın kurulması, yatırım iştirak ortaklıkları oluşmuş. 

***

Tüketiciye uygun fiyatla kaliteli zeytin ve zeytinyağı ürünleri sunan Ayvalık Vakıfları geçtiğimiz günlerde zarar ettiği gerekçesi ile kapatıldı. İşletme müdürlüğüne bağlı 14 bin dekar arazide yaklaşık 165 bin adet zeytin ağacı bulunuyor. İşletmenin kapatılması, bu arazilerin ve zeytin ağaçlarının geleceğinin ne olacağı sorusunu da beraberinde getirdi. 

Bu zeytinliklerin çoğu bugün artık birer tatil beldesi olan Ayvalık, Burhaniye, Havran, Küçük kuyu, Altınoluk ve Edremit'te yer alıyor. Bir diğer ifadeyle Edremit'ten Dikili'ye kadar yol boyunca sağlı sollu yer alan yemyeşil zeytinliklerden Vakıflara ait olan değerli arazilerin geleceği karanlık. 

Ayrıca başka kentlere tayin edilecekleri duyurulan personel de huzursuz bir bekleyiş içeresinde. Zira olumsuz ekonomik koşullar nedeniyle artan kira fiyatları ve gelecekle ilgili belirsizlik onları endişelendiriyor.  

Oysa çok önemli bir gerçeği göz ardı eden yetkililer, Edremit zeytinyağının Balıkesir'in AB Komisyonu'nda tescil edilen ilk ürünü olduğunu unuttular. Zeytinliklerin çoğunun vakıf evlatlarına ait olduğu gerçeğini de yabana attılar. Görünen o dur ki, gelecek günler yine bir sürü zeytin davasına gebe olacak.

Çünkü Balıkesir Milletvekili Turhan Çömez, "Milyarlarca liralık bir rant ve talan hazırlığı var" diyerek ortaya bir iddia attı. 

Zeytinin etiket fiyatına bakınca işletmenin nasıl zarar ettiği sorusu da zihinleri bulandırıyor. İşletmenin zarar etmesi mümkün değil. Pek çok özel tesis şakır şakır kâr ederken böyle bir sebep öne sürülmesi doğrusu inandırıcı gelmiyor. 

Bakalım zeytin tanesindeki oyunlar nereye doğru gidecek?